Twierdza Leszno. Jak rodziła się legenda polskiego żużla

Unia Leszno to nie tylko klub sportowy – to fenomen. Od momentu powstania w 1938 roku stała się jednym z filarów polskiego żużla i miejscem narodzin legend. Historia klubu to opowieść pełna spektakularnych sukcesów, bolesnych spadków i powrotów w wielkim stylu. Unia Leszno jest jednym z najbardziej utytułowanych klubów żużlowych w Polsce. Leszczynianie osiemnaście razy sięgali po tytuł Drużynowego Mistrza Polski, choć na najwyższym stopniu podium w lidze stawali o jeden raz więcej – co wiąże się z kontrowersyjną decyzją z 1984 roku.

Początki

Początki leszczyńskiego klubu sięgają maja 1938 roku, kiedy to grupa pasjonatów motocyklowych powołała do życia Klub Motocyklowy w Lesznie. Po wojnie klub reaktywowano jako Leszczyński Klub Motocyklowy, a na czele nowego zarządu stanął Leon Fabiańczyk.

W 1947 roku, podczas rywalizacji o Indywidualne Mistrzostwo Polski, leszczynianie zdobyli pierwsze trofea: Bolesław Dobrowolski został mistrzem kraju w klasie 125 cc, a Alfred Smoczyk wicemistrzem w klasie 250 cc.

Rok później Unia Leszno przystąpiła do Drużynowych Mistrzostw Polski. Podczas eliminacji, która rozdzielała istniejące wówczas drużyny na ligi leszczynianie zajęli trzecie miejsce i w tym samym roku zostali drużynowym wicemistrzem Polski. Drużynę reprezentowali Józef Olejniczak, Antoni Osiecki, Alfred Smoczyk, Jan Tomkowiak, Stanisław Przybylski.

Na tytuł mistrzowski Unia nie musiała długo czekać. Już w 1949 roku, w drugim sezonie rozgrywek ligowych w Polsce, leszczynianie zdobyli złoto. Co więcej, w finale Indywidualnych Mistrzostw Polski rozegranym w Lesznie Alfred Smoczyk z kompletem punktów sięgnął po złoty medal.

W roku 1950 leszczyński klub obronił tytuł Drużynowego Mistrza Polski. W tym sezonie Alfred Smoczyk, w związku z powołaniem do służby wojskowej, reprezentował barwy CWKS Warszawa. W tym samym roku Alfred Smoczyk tragicznie zmarł. Uważano go wówczas za najwybitniejszego polskiego żużlowca. Na znak żałoby, podczas kolejnych Indywidualnych Mistrzostw Polski, zawodnicy nie walczyli o tytuł mistrzowski, a jedynie o miano I i II wicemistrza kraju. Zawody wygrał reprezentujący barwy Leszna Józef Olejniczak.

Rok później w Lesznie odbył się pierwszy Memoriał Alfreda Smoczyka. Unia utrzymywała tytuł mistrza Polski aż do 1955 roku, kiedy to zajęła piąte miejsce w Drużynowych Mistrzostwach Polski.

Spadek i powrót na podium

W 1956 roku Unia Leszno nie zdołała utrzymać się w I lidze. Już rok później leszczynianom udało się jednak wywalczyć awans na najwyższy poziom rozgrywkowy, a w 1958 roku zdobyli brązowy medal. Barwy Unii reprezentowali wówczas Henryk Żyto, Zdzisław Waliński, Andrzej Bartoszkiewicz, Jan Kusiak, Stanisław Sochacki, Zbigniew Flegel, Leon Majowicz, Ryszard Michalak i Marian Bartkowiak.

Przez kolejne trzy lata drużyna zajmowała miejsca w środku tabeli, aż do 1962 roku, kiedy ponownie zdobyła brązowy medal. Rok później zawodnik Unii, Henryk Żyto, zdobył tytuł Indywidualnego Mistrza Polski.

Prawie dekada w niższej lidze

W 1964 roku Unia ponownie spadła do II ligi. Tym razem powrót na najwyższy szczebel nie przyszedł tak łatwo, między innymi ze względu na obowiązujący wówczas dwuletni system awansów i spadków. Mimo zajęcia pierwszego miejsca w tabeli w 1966 roku, Unia musiała czekać na swoją szansę.

Awans udało się wywalczyć w 1969 roku dzięki barażom z Częstochową. Radość nie trwała jednak długo – już po roku Leszno ponownie spadło do II ligi. Powrót do elity nastąpił w 1972 roku, po zwycięstwie w rozgrywkach drugoligowych.

Znów na podium

Po dwóch latach w I lidze Unia ponownie stanęła na podium – w 1975 i 1976 roku sięgnęła po brąz. W 1976 roku zawodnik Unii, Zdzisław Dobrucki, zdobył złoty medal Indywidualnych Mistrzostw Polski.

W 1977 roku Unia zdobyła tytuł drużynowego wicemistrza Polski. Reprezentowali ją wtedy: Zdzisław Dobrucki, Jerzy Kowalski, Bernard Jąder, Mariusz Okoniewski, Kazimierz Adamczak, Czesław Piwosz, Roman Jankowski, Stanisław Turek, Henryk Brodala, Daniel Wyrwiński i Grzegorz Sterna.

Rok później „Uniści” zajęli czwarte miejsce w DMP, a zawodnik klubu, Bernard Jąder (ojciec trenera Macieja Jądera), zdobył tytuł Indywidualnego Mistrza Polski.

W 1979 roku Unia po raz siódmy zdobyła tytuł Drużynowego Mistrza Polski, a rok później obroniła to trofeum. Sukcesy święcił również Bernard Jąder, który w 1980 roku ponownie został Indywidualnym Mistrzem Polski.

Rok później Unia Leszno zajęła trzecie miejsce w DMP, a podczas IMP złoty medal wywalczył Roman Jankowski. W latach 1982 i 1983 Unia dwukrotnie zdobywała wicemistrzostwo Polski.

Utrata tytułu

W 1984 roku Unia Leszno zajęła pierwsze miejsce w tabeli, jednak na skutek decyzji Głównej Komisji Sportu Żużlowego (GKSŻ) klub nie otrzymał tytułu mistrza. Kontrowersje wzbudził mecz ze Stalą Rzeszów. Unii do zdobycia tytułu wystarczał remis, który jednocześnie ratował Stal przed barażami. Przebieg spotkania początkowo nie wskazywał jednak na taki rezultat – po 11 biegach Unia prowadziła 41:25. Po pięciominutowej przerwie, w 12. biegu, Roman Jankowski wjechał w taśmę, a Włodzimierz Heliński dojechał do mety za zawodnikami Stali Rzeszów. Mecz ostatecznie zakończył się remisem.

Po tym spotkaniu Unii Leszno odebrano tytuł mistrzowski, a Stal Rzeszów i tak musiała walczyć w barażach.

Kolejne dwa lata leszczyńska drużyna zamykała podium z brązowym medalem, a w latach 1987-1989 ponownie zdominowała ligę, zdobywając trzy tytuły mistrzowskie z rzędu. W 1988 roku po tytuł Indywidualnego Mistrza Kraju ponownie sięgnął Roman Jankowski, a w 1990 roku IMP wygrał Zenon Kasprzak.

Wzloty i upadki

W 1991 roku Unia Leszno zajęła siódme miejsce w tabeli i po barażach z Wrocławiem spadła do II ligi. Rok później „Unistom” udało się awansować, by po dwóch sezonach ponownie spaść na zaplecze Ekstraligi. W 1996 roku Unia zajęła pierwsze miejsce w drugoligowych rozgrywkach i powróciła na najwyższy szczebel.

Na przełomie tysiącleci Unia dwukrotnie musiała walczyć o utrzymanie w elicie. W 2000 roku, po zajęciu siódmego miejsca, rywalizowała w barażach z Grudziądzem, a rok później z Rybnikiem.

W 2002 roku sytuacja się odwróciła i „Uniści” zdobyli srebrny medal. Po złoto, po raz dwunasty, leszczynianie sięgnęli w 2007 roku. Drużynę reprezentowali wówczas: Leigh Adams, Krzysztof Kasprzak, Jarosław Hampel, Damian Baliński, Troy Batchelor, Jurica Pavlic, Robert Kasprzak, Robert Miśkowiak, Mateusz Jurga, Patrick Hougaard, Adam Kajoch i Travis McGowan.

Sezon 2008 Unia Leszno zakończyła z tytułem wicemistrza. Trzynasty tytuł mistrzowski zdobyła w 2010 roku, a w jej składzie byli: Janusz Kołodziej, Jarosław Hampel, Leigh Adams, Damian Baliński, Troy Batchelor, Jurica Pavlic, Sławomir Musielak i Adam Shields. Indywidualnym Mistrzem Polski został wówczas zawodnik „Byków”, Janusz Kołodziej.

Rok później Unia wywalczyła tytuł wicemistrza, a Jarosław Hampel został Indywidualnym Mistrzem Polski. Po złoto „Byki” ponownie sięgnęły w 2015 roku. W drużynie jeździli wtedy: Nicki Pedersen, Emil Sajfutdinow, Tomas H. Jonasson, Piotr Pawlicki, Grzegorz Zengota, Przemysław Pawlicki, Tobiasz Musielak, Bartosz Smektała i Dominik Kubera. Rok później zespół zajął przedostatnie miejsce w tabeli.

Dominacja w Ekstralidze i spadek

W latach 2017-2020 Unia Leszno zdominowała rozgrywki, zdobywając tytuł Drużynowego Mistrza Polski cztery razy z rzędu. W tym okresie dwóch leszczyńskich zawodników zdobyło także tytuł Indywidualnego Mistrza Polski: w 2018 roku Piotr Pawlicki i w 2019 roku Janusz Kołodziej.

W 2021 roku Unia zajęła czwarte miejsce w tabeli, a w dwóch kolejnych sezonach (2022 i 2023) kończyła rozgrywki na szóstej pozycji. W sezonie 2024 Uniści zajęli ósme miejsce i spadli do Metalkas 2. Ekstraligi.

Sezon 2025

W obecnym sezonie Unię reprezentują Benjamin Cook, Marcel Juskowiak, Janusz Kołodziej, Emil Konieczny, Kacper Mania, Antoni Mencel, Nazar Parnitskyi, Joshua Pickering, Kuba Wojtyńka, Grzegorz Zengota, Tatę Zischke.

Przed siódmą kolejką Leszno ma na swoim koncie pięć zwycięstw i jedną przegraną (w Krośnie).

Fot.: oficjalny profil facebook Unii Leszno (ze zbiorów Piotra Markowiaka)

Fot.: oficjalna strona internetowa klubu Uni Leszno (Marcin Kubiak fotospeedway.pl)

Fot.: oficjalna strona internetowa klubu Uni Leszno (Marcin Kubiak fotospeedway.pl)